drinking

Historiek

Bundanoon

In 2009 besliste het Australisch dorpje Bundanoon om de verkoop van drinkwater in niet herbruikbare plastiek flessen te verbieden op haar grondgebied. Deze uitzonderlijke beslissing haalde de wereldpers. Dit opmerkelijk en milieubewust initiatief was de aanleiding om de groep 'Ik.bundanoon' op te richten.

Wat zette Bundanoon aan om hun kraantjeswater te promoten ?
Bundanoon was al sinds 2006 verwikkeld in een opmerkelijke juridische strijd tegen de plannen van het bedrijf Norlex, dat drinkbaar water uit de ondergrond van Bundanoon wilde oppompen om het te bottelen in flessen en duur te verkopen. Norlex was van plan om dagelijks met grote containertrucs met opgepompt grondwater door Bundanoon te rijden op weg naar Sydney waar het bewerkt en gebotteld zou worden om dan opnieuw over de weg terug te keren in plastiek flessen. De exploitatieplannen van Norlex hebben er voor gezorgd dat verschillende inwoners van Bundanoon zich gingen verdiepen in de manier waarop drinkwater gebotteld wordt en tot de conclusie kwamen dat iedereen, die over leidingwater beschikt, beter dit kraantjeswater drinkt dan duur flessenwater te kopen.
Er werd een werkgroep opgestart, die de haalbaarheid van het voorstel moest onderzoeken. Dat kreeg snel de naam "Bundy On Tap" ("Bundanoon aan de kraan") mee. En wat dachten de lokale handelaars van flessenwater ? Ondanks een gegarandeerd inkomensverlies, ondersteunden zij dit initatief. Het verbod is immers genuanceerd. Het geldt enkel voor zogenaamd drinkwater in plastiek flessen, zonder toevoegingen. Er is dus geen sprake van een verbod op gebottelde spuitwaters, frisdranken of fruitsappen.

Meer lezen over Bundanoon?

Sinds 26 september 2009 is Bundanoon, Australie, 'on tap'. Op het grondgebied van deze kleine Australische gemeenschap in de Southern Highlands (Wingecarribee Shire) van New South Wales geldt sindsdien een verbod op de verkoop van drinkwater in plastics. Die beslissing werd quasi unaniem genomen tijdens een volkvergadering op 8 juli. Die vergadering haalde de internationale pers.

Don't Bore Bundanoon!

watertap

Bundanoon is al sinds 2006 verwikkeld in een opmerkelijke juridische strijd. Het "Don't Bore Bundanoon"-comité was toen al de confrontatie aangegaan met Norlex, die plannen bekendmaakte om drinkbaar water uit de ondergrond van Bundanoon op te pompen om het te commercialiseren. De Bundanooners zijn, net als veel Australiërs, de gevolgen van de commerciële drinkwaterwinning tijdens recente droogteperiode nog niet vergeten en vreesden naast een enorme impact op het vlak van milieu, evengoed voor de gevolgen op andere domeinen. Norlex was ondermeer van plan om dagelijks met grote trucs met opgepompt grondwater door Bundanoon te rijden op weg naar Sydney waar het bewerkt en gebotteld zou worden om dan opnieuw over de weg terug te keren in plastic flessen. De exploitatieplannen van Norlex hebben er voor gezorgd dat verschillende inwoners van Bundanoon zich gingen verdiepen in de verschillende aspecten van het commercialiseren van drinkwater - ook de economische - en tot de conclusie kwamen dat iedereen, die over leidingwater beschikt, beter af is zonder flessenwater.

"Bundy On Tap"

Huw Kingston, een lokale zakenman met een mooi palmares op vlak van gemeenschaps- en milieuacties, stelde daarop in een open brief in de Jordan's Crossing Gazette voor om de boorplannen van Norlex te counteren met het consequent weigeren van de verkoop van gebotteld drinkwater. Op die manier zou Bundanoon meteen de eerste plastic-flessen-vrije-stad van de wereld te worden. De gemeenschap en de lokale pers hadden er onmiddellijk oor naar. Er werd daarom een werkgroepje opgestart, die de haalbaarheid van het voorstel moest onderzoeken. Dat kreeg snel de naam "Bundy On Tap" ("Bundanoon aan de kraan")1 mee. Die groep ging op zoek naar steden of gemeenschappen, met ervaring met een dergelijk verbod ,maar ze konden er geen vinden. Alleen Coles Bay, Tasmanië, kwam in de buurt met een verbod op het gebruik van plastic zakken dat daar sinds 2003 geldt.

Jon Dee/Do Something

Daarop werd Jon Dee gecontacteerd. Dee was, als voorman van Planet Ark2, betrokken bij de uitwerking van het plastiekzakkenverbod in Coles Bay. Dee, die vandaag aan het hoofd staat van "Do Something", ging op de uitnodiging in en adviseerde "Bundy On Tap" om de lokale middenstand en de pers zo goed mogelijk bij het opzet te betrekken. De handelaars sprongen, ondanks een gegarandeerd inkomensverlies, mee op de kar. Er werd werk gemaakt van de voorbereiding van een echte volksvergadering. Die kwam bijeen op 8 juli. De inzet van die volksvergadering haalde de voorpagina van de Sydney Morning Herald, waarna de internationale pers het nieuws oppikte en het zich in geen tijd over de ganse wereld verspreidde.

350 - 1

Bundanoon

De volksvergadering van Bundanoon was een succes. Nog nooit eerder was er zoveel volk bijeengekomen om te vergaderen. Tijdens de bijeenkomst gaf Jon Dee toelichting bij zijn TV-reportage over gebotteld drinkwater. Peter Stuwart, eigenaar van de Bundanoon Newsagency, liet namens de lokale handelaars weten dat ze achter het initiatief stonden om Bundanoon uit te roepen tot de eerste stad van de wereld, die vrij was van gebotteld drinkwater. Bij de stemming bleken zo'n 350 mensen voorstander van het verbod. Eentje stemde tegen. Tijdens de bijeenkomst probeerde ook een vertegenwoordiger van het Bottled Water Institute zich tegen het verbod uit te spreken, maar gezien die niet in Bundanoon woonde, werd die poging als ongeldig beschouwd. Er werd een overgangsperiode afgesproken tot 26 september 2009, de dag waarop Bundanoon officieel "on tap" ging.

Geen algemeen verbod op plastics

Het flessenverbod in Bundanoon richt zich enkel op drinkwater in niet-herbruikbare plastic flessen. Daarvoor zijn er in de stad ruim voldoende alternatieven voorzien. Het leidingwater in Australië is van een uitstekende kwaliteit. Het leidingwater in Bundanoon is - gewoon - drinkwater. Dat weet ook Norlex, dat eigenlijk hetzelfde water oppompt3; om het te commercialiseren en te bottelen in plastics. Iedereen in Bundanoon beschikt over een aansluiting op het waterleidingnet. Bovenop die bestaande infrastructuur werden ook enkele drinkwaterfonteinen voorzien voor bezoekers en is er ook eentje voorzien in de lokale lagere school. Het verbod geldt enkel voor zogenaamd drinkwater in plastic flessen, zonder toevoegingen. Er is dus geen sprake van een verbod op gebottelde spuitwaters, frisdranken of fruitsappen.

Onze gezondheid op flessen getrokken

Ik stoor me al jaren aan de water-in-plastics-gezondheidshype. Ik herinner me de tijd nog dat water uitsluitend uit de kraan kwam of in herbruikbare glazen flessen werd verkocht en - toegegeven - bij al dat glas hoorde behoorlijk wat sleur- en hijswerk. Onder het motto 'water drinken is gezond' veroverde de plastic fles vanaf begin de jaren negentig het straatbeeld en veranderde het aanzicht van kantoorruimtes, kantines in fabrieken en schoolrefters compleet. De plastic fles vond heel makkelijk de weg naar de rugzakjes van de tienermeisjes in het park maar evengoed naar de frigoboxen van de bouwvakkers, die van op de stelling naar al die zomerse schoonheid floten.

Het zuiverende water in petrochemische troep

Waar items als gezondheid en milieu elkaar de laatste tijd stilaan lijken te vinden, blijkt dat absoluut niet het geval voor dé gezondheidsrage bij uitstek. We willen drinken van het zuiverste water , maar gebruiken daartoe de meest vervuilende verpakkingen. En dan hebben we het niet alleen over het productieproces van die miljoenen flessen. We doen dat bovendien terwijl al lang is aangetoond dat ons drinkwater uit het waterleidingnet minstens even gezond is en overduidelijk veel goedkoper. Zo loopt de prijsspanning tussen één liter van het drinkwater dat uit onze kraantjes komt en één liter flessenwater zelfs op tot 1/10.000. Geef nu toe... verstandig is anders.

Er wordt door de 'producenten' van gebotteld drinkwater gigantisch veel geld geïnvesteerd in processen waarbij meestal onbelangrijke mineralen of smaakstoffen aan drinkwater worden toegevoegd. Er wordt ook heel veel geld gebruikt om het drinkwater te verpakken en te vervoeren, dikwijls naar de andere kant van de aardbol. Maar het meeste geld gaat allicht naar allerlei zichtbare en onzichtbare campagnes, die de consument ervan moeten overtuigen dat alleen gebotteld drinkwater gezond en kwaliteitsvol kan zijn. En die campagnes werken ! Dagelijks worden we op het scherm, op straat en in de supermarkt overspoeld met zuiverende waters en drinkklare bergriviertjes met een dop op.

Waarom doen wij wat we doen?

watertap

Een gemiddelde Belg drinkt 148 liter van dat flessenwater per jaar. Dat is zes keer meer dan de gemiddelde wereldburger. Hiermee zijn we de vierde grootste flessenwaterdrinkers, na Italië, Mexico en de Verenigde Arabische Emiraten.

Wat getallen ? De fabricage in 2004 van de plastieken flessen nodig voor de 26 miljard bronwater voor de Amerikanen, vergde meer dan 1,5 miljoen vaten olie, genoeg om er 100.000 auto's een jaar mee rijdend te houden. De Amerikaanse milieustichting Earth Policy Institute sloeg alarm nadat ze in 2004 vaststelde dat er op wereldschaal 154 miljard liter water uit flessen is gedronken, een stijging met 57 procent in amper vijf jaar tijd. In gebieden waar het leidingwater zuiver en gezond is, blijft de vraag naar water in flessen eigenlijk het spectaculairst stijgen.

Waarom doen we wat we doen, ondanks het veel goedkopere alternatief? Omdat de producenten van mineraalwaters wereldwijd het ons al jarenlang op een meesterlijke manier inpompen.

De staart van het monster

Elke dag worden er in Vlaanderen alleen al duizenden containers met PMD afgevoerd en 'verwerkt'. Die PMD-fractie is dé grondstof van een heuse industrietak geworden, die eigenlijk nooit had mogen bestaan. Een aanzienlijk deel van de onwaarschijnlijke berg PMD bestaat uit wegwerpflessen, die perfect vermeden konden worden. Natuurlijk is het belangrijk dat er gesorteerd en gerecycleerd wordt, maar dit is eigenlijk het verhaal van een monster dat wordt aangepakt bij de staart. Wat al die overbodige plastics betreft is het niet eens zo moeilijk om de kern van het probleem te lokaliseren.

Heeft u zich intussen nog nooit afgevraagd wie financieel voordeel haalt uit dat soort halfslachtig gedoe? Heeft u een idee hoeveel keer u die plastic fles betaalt voor u ze weer kwijt bent? En hoeveel keer u die oefening elk jaar herhaalt?

Plastic soep

plasticafval

Daarbij komt nog dat er dagelijks enorme hoeveelheden plastiek afval ontsnappen aan dat soort bedenkelijke circuits. Eind mei 2009 nog, publiceerde Humo onder de titel "De milieuramp die niemand zag aankomen: hoe plastic onze planeet vergiftigt" een alarmerend artikel over de toestanden de oceanen en de effecten op de onderwaterfauna en -flora. In dat artikel worden de besluiten vermeld van een rapport van de Verenigde Naties waaruit blijkt dat in elke vierkante kilometer oceaanwater 46.000 stukjes plastic drijven. Dat cijfer slaat dan nog alleen op de grotere deeltjes. Van het microplastic - stukjes zo klein dat je ze met het blote oog niet kan zien - moeten er miljoenen per vierkante kilometer zijn.

Het water in de oceaan heeft, volgens Jesse Goossens, de Nederlandse journaliste en auteur van het boek "Plastic Soep", een nieuwe component gekregen en dat is plastic. "Het onderzochte gebied, de North Pacific Gyre, is twee keer zo groot als de Verenigde Staten. Het is één van de vijf gyres op de wereld: een soort onderwaterkolken waar verschillende stromingen bij elkaar komen, en dus ook het afval. Als de toestand in die vier andere gyres even erg is - en het is héél redelijk om dat aan te nemen - dan is één vierde van het wereldoppervlak met plastic vervuild." Jesse Goossens wijst er ook op dat onderzoekers in de Noordzee honderdduizend deeltjes microplastic per kubieke meter zeewater hebben aangetroffen. De Waddenzee is, volgens haar, nog niet op plastics onderzocht, maar door de stroming is het - net als zo'n gyre - een echt afvalputje. De hele Nederlands-Belgische kuststrook behoort tot de meest vervuilde van Europa. De Rijn, de Maas en de Schelde monden erin uit en die voeren het vuil aan. Het kan niet anders of er is ook van verregaande plasticvervuiling sprake.

Werken aan een internationale tegenbeweging

Het initiatief van Australië inspireerde op 24 juli 2009 het ontstaan van een blog. Diezelfde avond kwam daar de Facebookgroep "Ik bundanoon... (I bundanoon...)" bij, die vrij veel volk wist te bereiken en uitgroeide tot een internationaal forum waarlangs volop vragen, tips, info en ideeën over "drinkwater/leidingwater" worden uitgewisseld en verspreid. Op de officiële site van "Bundy On Tap" wordt de Facebookgroep zelfs expliciet als mediapartner vermeld.

Ik bundanoon, jij bundanoont,...

De website, de Facebookgroep en de blog hebben de bedoeling mensen aan te zetten tot concrete actie. Er moet - en laat dat vooral duidelijk zijn - dagelijks een gigantische berg wegwerpflessen terug gedrongen worden. Die doelstelling veronderstelt tal van acties op verschillende niveaus. Om dat te bereiken willen we ook een nieuw werkwoord lanceren. Elk proces, elke actie of handeling heeft nu eenmaal nood aan een (aan)gepaste semantiek. En wat kunnen we daartoe beter gebruiken dan de naam van een Australische gemeenschap, die ons daarbij tot voorbeeld dient? "Ik bundanoon, jij bundanoonde,... wij hebben gebundanoond." Rekening houdend met de argumentatie van de Bundanooners down under, kan onderstaande definitie zó in Van Dale,... tenminste als voldoende mensen, elk op hun niveau en binnen hun mogelijkheden, bereid zijn om het dagelijks in de praktijk te brengen. De vele reacties op Facebook wijzen op een grote actiebereidheid van de basis. Nu alleen nog de top overtuigen...

Wat dat politieke niveau betreft, berichtte De Standaard Online op 9 juli 2009 dat de premier van de Australische deelstaat New South Wales het goede voorbeeld van Bundanoon wil volgen door het gebruik van flessenwater bij alle overheidsinstellingen op dat niveau te verbieden. Benieuwd welke overheid in België dat voorbeeld durft te volgen!

1 www.bundyontap.com.au
2 Jon Dee stichtte, samen met Pat Cash, de Australische milieuorganisatie Planet Ark. Later kwam hij, mét Cash en Tina Jackson, voormalig directeur van de National Trust of Australia, aan het hoofd van "Do Something". Die organisatie begeleidt locale gemeenschappen, overheden en bedrijven om samen de stap naar transitie te zetten.
3 Na een jarenlange juridische strijd kreeg Norlex in augustus 2009 uiteindelijk de toestemming om grondwater uit Bundanoon op te pompen om het te commercialiseren. Er werden het bedrijf wel enkele belangrijke beperkingen opgelegd. De vraag is bovendien of deze juridische overwinning de firma veel positiefs zal opleveren. http://bowral.yourguide.com.au/news/local/news/general/bundanoon-loses-appeal-against-norlex/1606085.aspx

naar boven